Ustawa o Związkach Zawodowych
TEKST JEDNOLITY: Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 854 -
stan prawny na 01.01.2005 r.
USTAWA
z dnia 23 maja 1991 r.
o związkach zawodowych
(Dz.U. z 2001r. Nr 79, poz.
854; zmiany: Dz.U. z 2001r.
Nr 100, poz. 1080;
Nr 128, poz. 1405; Dz.U. z
2002r. Nr 135, poz. 1146; Nr 153, poz. 1271;
Nr 240, poz. 2052; Dz.U. z
2003 r. Nr 63, poz. 590; Nr 213, poz. 2081; Dz.U. z 2004r Nr 240, poz. 2407)
Rozdział 1
Przepisy ogólne
Art. 1. 1. Związek zawodowy jest dobrowolną i samorządną
organizacją ludzi pracy, powołaną do reprezentowania i obrony ich praw, interesów zawodowych i socjalnych.
2. Związek zawodowy jest niezależny w swojej działalności statutowej od
pracodawców, administracji państwowej i samorządu terytorialnego oraz od innych
organizacji.
3. Organy państwowe, samorządu terytorialnego i pracodawcy obowiązani są
traktować jednakowo wszystkie związki zawodowe.
Art. 2. 1. Prawo tworzenia i wstępowania do związków zawodowych mają pracownicy
bez względu na podstawę stosunku pracy, członkowie rolniczych spółdzielni
produkcyjnych oraz osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej, jeżeli
nie są pracodawcami.
2. Osobom wykonującym pracę nakładczą przysługuje prawo wstępowania do związków
zawodowych działających w zakładzie pracy, z którym
nawiązały umowę o pracę nakładczą.
3. Przejście na emeryturę lub rentę nie pozbawia osób, o których mowa w ust. 1 i 2, prawa przynależności i wstępowania do związków
zawodowych.
4. Osoby bezrobotne w rozumieniu przepisów o zatrudnieniu zachowują prawo
przynależności do związków zawodowych, a jeśli nie są członkami związków
zawodowych, mają prawo wstępowania do związków zawodowych w przypadkach i na
warunkach określonych statutami związków.
5. Prawo tworzenia i wstępowania do związków zawodowych w zakładach pracy
przysługuje również osobom skierowanym do tych zakładów w celu odbycia służby
zastępczej.
6. Do praw związkowych funkcjonariuszy Policji, Straży
Granicznej i Służby Więziennej oraz strażaków Państwowej Straży Pożarnej, a także
pracowników Najwyższej Izby Kontroli stosuje się odpowiednio przepisy
niniejszej ustawy, z uwzględnieniem ograniczeń wynikających z odrębnych ustaw.
7. Przepisy ustawy dotyczące pracowników stosuje się odpowiednio również do
innych osób, o których mowa w ust. 1-6.
Art. 3. Nikt nie może ponosić ujemnych następstw z powodu przynależności do
związku zawodowego lub pozostawania poza nim albo wykonywania funkcji
związkowej. W szczególności nie może to być warunkiem nawiązania stosunku pracy
i pozostawania w zatrudnieniu oraz awansowania pracownika.
Art. 4. Związki zawodowe reprezentują pracowników i inne osoby, o których mowa
w art.
Art. 5. Związki zawodowe mają prawo reprezentowania interesów pracowniczych na
forum międzynarodowym.
Art. 6. Związki zawodowe współuczestniczą w tworzeniu korzystnych warunków
pracy, bytu i wypoczynku.
Art. 7. 1. W zakresie praw i interesów zbiorowych
związki zawodowe reprezentują wszystkich pracowników, niezależnie od ich
przynależności związkowej.
2. W sprawach indywidualnych stosunków pracy związki zawodowe reprezentują
prawa i interesy swoich członków. Na wniosek pracownika niezrzeszonego
związek zawodowy może podjąć się obrony jego praw i
interesów wobec pracodawcy.
Art. 8. Na zasadach przewidzianych w niniejszej ustawie oraz w ustawach
odrębnych związki zawodowe kontrolują przestrzeganie przepisów dotyczących
interesów pracowników, emerytów, rencistów, bezrobotnych i ich rodzin.
Art. 9. Statuty oraz uchwały związkowe określają swobodnie struktury
organizacyjne związków zawodowych. Zobowiązania majątkowe mogą podejmować
wyłącznie statutowe organy struktur związkowych posiadających
osobowość prawną.
Art. 10. Zasady członkostwa w związku zawodowym oraz sprawowania funkcji
związkowych ustalają statuty i uchwały statutowych organów związkowych.
Art. 11. 1. Związki zawodowe mają prawo tworzyć ogólnokrajowe zrzeszenia
(federacje) związków zawodowych.
2. Ogólnokrajowe związki zawodowe i zrzeszenia związków zawodowych mogą tworzyć
ogólnokrajowe organizacje międzyzwiązkowe (konfederacje).
3. Organizacje związkowe, w tym federacje i konfederacje, mają prawo tworzenia
i wstępowania do międzynarodowych organizacji pracowników.
Rozdział 2
Tworzenie związków zawodowych
Art. 12. 1. Związek zawodowy powstaje z mocy uchwały o
jego utworzeniu, podjętej przez co najmniej 10 osób
uprawnionych do tworzenia związków zawodowych.
2. Osoby, które podjęły uchwałę o utworzeniu związku
zawodowego, uchwalają statut i wybierają komitet założycielski w liczbie od 3
do 7 osób.
Art. 13. Statut związku zawodowego określa w szczególności:
1) nazwę związku,
2) siedzibę związku,
3) terytorialny i podmiotowy zakres działania,
4) cele i zadania związku oraz sposoby i formy ich realizacji,
5) zasady nabywania i utraty członkostwa,
6) prawa i obowiązki członków,
7) strukturę organizacyjną związku ze wskazaniem, które z jednostek
organizacyjnych związku mają osobowość prawną,
8) sposób reprezentowania związku oraz osoby upoważnione do zaciągania
zobowiązań majątkowych w imieniu związku,
9) organy związku, tryb ich wyboru i odwołania, zakres ich kompetencji oraz
okres kadencji,
10) źródła finansowania działalności związku oraz sposób ustanawiania składek
członkowskich,
11) zasady uchwalania i zmian statutu,
12) sposób rozwiązania związku i likwidacji jego majątku.
Art. 14. 1. Związek zawodowy podlega obowiązkowi rejestracji w Krajowym
Rejestrze Sądowym, zwanym dalej "rejestrem".
2. Jeżeli komitet założycielski nie złoży w terminie 30 dni od dnia założenia
związku wniosku o rejestrację, uchwała o utworzeniu związku traci moc.
3. Postępowanie w sprawach rejestracji jest wolne od opłat sądowych.
Art. 15. 1. Związek zawodowy oraz jego jednostki organizacyjne wskazane w
statucie nabywają osobowość prawną z dniem zarejestrowania.
2. (skreślony).
Art. 16. 1. Związek zawodowy zawiadamia niezwłocznie właściwy sąd o zmianie
statutu. Zmiana wchodzi w życie z upływem 14 dni od dnia zawiadomienia, jeżeli
sąd nie zgłosił wcześniej zastrzeżeń co do jej
zgodności z prawem.
2. W razie zgłoszenia zastrzeżeń, o których mowa w ust.
1, sąd zawiadamia o nich związek zawodowy i wyznacza rozprawę dla ich
rozpatrzenia w terminie 30 dni od dnia zawiadomienia przez związek o zmianie
statutu.
3. Art. 18 ust. 1 i 2 stosuje się odpowiednio.
Art. 17. 1. Sąd skreśla związek zawodowy z rejestru, gdy:
1) wskazany w statucie organ podjął uchwałę o rozwiązaniu związku,
2) zakład pracy, w którym dotychczas działał związek zawodowy, został
wykreślony z właściwego rejestru z powodu likwidacji lub upadłości tego zakładu
albo jego przekształcenia organizacyjno-prawnego, uniemożliwiającego
kontynuowanie działalności tego związku,
3) liczba członków związku utrzymuje się poniżej 10 przez okres dłuższy niż 3
miesiące.
2. Okoliczności wskazane w ust. 1 sąd stwierdza z
urzędu lub na wniosek związku zawodowego.
3. (skreślony).
Art. 18. 1. Sprawy dotyczące rejestracji związków zawodowych są rozpatrywane w
trybie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego o postępowaniu nieprocesowym.
2. Sprawy, o których mowa w ust. 1, sąd rozpatruje w
terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku.
3. (skreślony).
4. (skreślony).
Rozdział 3
Uprawnienia związków zawodowych
Art. 19. 1. Organizacja związkowa, reprezentatywna w
rozumieniu ustawy z dnia 6 lipca 2001 r. o Trójstronnej Komisji do Spraw
Społeczno-Gospodarczych i wojewódzkich komisjach dialogu społecznego (Dz. U. Nr
100, poz. 1080), zwanej dalej "ustawą o Trójstronnej Komisji do Spraw
Społeczno-Gospodarczych", ma prawo opiniowania założeń i projektów aktów
prawnych w zakresie objętym zadaniami związków zawodowych. Nie dotyczy to
założeń projektu budżetu państwa oraz projektu ustawy
budżetowej, których opiniowanie regulują odrębne przepisy.
2. Organy władzy i administracji rządowej oraz organy samorządu terytorialnego
kierują założenia albo projekty aktów prawnych, o których mowa w ust. 1, do odpowiednich władz statutowych związku,
określając termin przedstawienia opinii nie krótszy jednak niż 30 dni. Termin
ten może zostać skrócony do 21 dni ze względu na ważny interes publiczny.
Skrócenie terminu wymaga szczególnego uzasadnienia. Bieg terminu na
przedstawienie opinii liczy się od dnia następującego po dniu doręczenia
założeń albo projektu wraz z pismem określającym termin przedstawienia opinii. Nieprzedstawienie opinii w wyznaczonym terminie uważa się
za rezygnację z prawa jej wyrażenia.
21. Założenia albo projekty aktów prawnych, o których mowa w ust. 1, organy władzy i administracji rządowej oraz organy
samorządu terytorialnego przekazują również na odpowiedni adres elektroniczny
wskazany przez właściwy organ statutowy związku, nie później niż w dniu ich
doręczenia na piśmie.
3. W razie odrzucenia w całości lub w części stanowiska związku, właściwy organ
administracji rządowej lub samorządu terytorialnego informuje o tym związek na
piśmie, podając uzasadnienie swojego stanowiska. W razie rozbieżności stanowisk
związek może przedstawić swoją opinię na posiedzeniu właściwej komisji sejmowej,
senackiej lub samorządu terytorialnego.
4. Związkom zawodowym przysługuje prawo wyrażania publicznie opinii na temat
założeń lub projektów, o których mowa w ust. 1, w
środkach masowego przekazu, w tym także w radio i telewizji.
Art. 191.1. Organizacja związkowa, reprezentatywna w rozumieniu
ustawy o Trójstronnej Komisji do Spraw Spoteczno-Gospodarczych,
ma prawo opiniowania dokumentów konsultacyjnych Unii Europejskiej, w
szczególności białych ksiąg, zielonych ksiąg i komunikatów, oraz projektów aktów
prawnych Unii Europejskiej w zakresie zadań objętych zadaniami związków
zawodowych.
2. Organy władzy i administracji państwowej kierują dokumenty konsultacyjne
Unii Europejskiej oraz projekty aktów prawnych, o których mowa w ust. 1, do odpowiednich władz statutowych związku,
określając termin przedstawienia opinii.
3. Dokumenty konsultacyjne Unii Europejskiej oraz projekty aktów prawnych, o
których mowa w ust. 1, organy władzy i administracji
państwowej przekazują na odpowiedni adres elektroniczny, wskazany przez
właściwy organ statutowy związku.
Art. 20. 1. Organizacja związkowa, reprezentatywna w rozumieniu ustawy o
Trójstronnej Komisji do Spraw Społeczno-Gospodarczych, ma prawo występowania z
wnioskami o wydanie lub zmianę ustawy albo innego aktu prawnego w zakresie
spraw objętych zadaniami związku zawodowego. Wnioski
dotyczące ustaw związek kieruje do posłów lub organów mających
prawo inicjatywy ustawodawczej. W przypadku aktów prawnych niższego
rzędu wnioski kieruje się do organów uprawnionych do ich wydania.
2. Organ państwowy, do którego został skierowany wniosek, obowiązany jest w
terminie 30 dni przedstawić związkowi zawodowemu swoje stanowisko, a w razie
negatywnego stanowiska - także jego uzasadnienie.
Art. 21. 1. Na zasadach ustalonych odrębnymi przepisami związkom zawodowym
przysługuje prawo prowadzenia rokowań zbiorowych oraz zawierania układów
zbiorowych pracy, a także innych porozumień przewidzianych przepisami prawa
pracy.
2. W gałęziach pracy nieobjętych układami zbiorowymi
regulacja warunków pracy i płacy wymaga konsultacji ze związkami zawodowymi.
Art. 22. (uchylony).
Art. 23. 1. Związki zawodowe sprawują kontrolę nad przestrzeganiem prawa pracy
oraz uczestniczą, na zasadach określonych odrębnymi przepisami, w nadzorze nad
przestrzeganiem przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy.
2. Jeżeli w sprawach, o których mowa w ust. 1, zdaniem
związku zawodowego postępowanie organu administracji państwowej i samorządu
terytorialnego lub pracodawcy jest niezgodne z prawem lub narusza zasady
sprawiedliwości, związek może wystąpić do właściwego organu z żądaniem
spowodowania usunięcia we właściwym trybie stwierdzonej nieprawidłowości.
Art. 24. 1. Dochód z działalności gospodarczej prowadzonej przez związki
zawodowe służy realizacji ich zadań statutowych i nie może być przeznaczony do
podziału pomiędzy ich członków.
2. Związki zawodowe korzystają ze zwolnień podatkowych przewidzianych dla
stowarzyszeń.
Art. 25. 1. Pracownikowi powołanemu do pełnienia z wyboru funkcji związkowej
poza zakładem pracy, jeżeli z wyboru wynika obowiązek wykonywania tej funkcji w
charakterze pracownika, przysługuje - na wniosek organizacji związkowej - prawo
do urlopu bezpłatnego.
1.1. Pracownikowi, który po urlopie bezpłatnym stawi się do pracy w terminie przewidzianym
w art. 74 Kodeksu pracy, okres urlopu bezpłatnego wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze.
1.2. Rada Ministrów określi, w drodze rozporządzenia, tryb udzielania urlopu
bezpłatnego oraz zakres uprawnień przysługujących pracownikowi korzystającemu z
tego urlopu.
2. Pracownik ma prawo do zwolnienia od pracy zawodowej z zachowaniem prawa do
wynagrodzenia na czas niezbędny do wykonania doraźnej czynności wynikającej z
jego funkcji związkowej poza zakładem pracy, jeżeli czynność ta nie może być
wykonana w czasie wolnym od pracy.
Art. 251. 1. Uprawnienia zakładowej organizacji związkowej
przysługują organizacji zrzeszającej co najmniej 10
członków będących:
1) pracownikami lub osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy o pracę
nakładczą u pracodawcy objętego działaniem tej organizacji albo
2) funkcjonariuszami, o których mowa w art. 2 ust. 6, pełniącymi służbę w
jednostce objętej działaniem tej organizacji.
2. Organizacja, o której mowa w ust. 1, przedstawia co
kwartał - według stanu na ostatni dzień kwartału - w terminie do 10 dnia
miesiąca następującego po tym kwartale, pracodawcy albo dowódcy jednostki, o
której mowa w ust. 1 pkt 2, informację o łącznej liczbie członków tej
organizacji, w tym o liczbie członków, o których mowa w ust. 1.
Rozdział 4
Zakładowa organizacja związkowa
Art. 26. Do zakresu działania zakładowej organizacji
związkowej należy w szczególności:
1) zajmowanie stanowiska w indywidualnych sprawach pracowniczych w zakresie
unormowanym w przepisach prawa pracy,
2) zajmowanie stanowiska wobec pracodawcy i organu samorządu załogi w sprawach
dotyczących zbiorowych interesów i praw pracowników,
3) sprawowanie kontroli nad przestrzeganiem w zakładzie pracy przepisów prawa
pracy, a w szczególności przepisów oraz zasad bezpieczeństwa i higieny pracy,
4) kierowanie działalnością społecznej inspekcji pracy i współdziałanie z
państwową inspekcją pracy,
5) zajmowanie się warunkami życia emerytów i rencistów.
Art. 261. 1. W razie przejścia zakładu pracy lub jego części na
nowego pracodawcę, dotychczasowy i nowy pracodawca są obowiązani do
poinformowania na piśmie działających u każdego z nich
zakładowych organizacji związkowych o przewidywanym terminie tego przejścia,
jego przyczynach, prawnych, ekonomicznych oraz socjalnych skutkach dla swoich
pracowników, a także zamierzonych działaniach dotyczących warunków zatrudnienia
tych pracowników, w szczególności warunków pracy, płacy i przekwalifikowania.
2. Informacje, o których mowa w ust. 1, dotychczasowy i nowy pracodawca są
obowiązani przekazać co najmniej na 30 dni przed
przewidywanym terminem przejścia zakładu pracy lub jego części.
3. Jeżeli dotychczasowy lub nowy pracodawca zamierza podjąć działania dotyczące
warunków zatrudnienia pracowników, jest obowiązany do podjęcia negocjacji z
zakładowymi organizacjami związkowymi w celu zawarcia porozumienia w tym
zakresie, w terminie nie dłuższym niż 30 dni od dnia przekazania informacji o
tych działaniach.
4. W razie niezawarcia porozumienia w terminie, o którym
mowa w ust. 3, z powodu niemożności uzgodnienia przez
strony jego treści, pracodawca samodzielnie podejmuje działania w sprawach
dotyczących warunków zatrudnienia pracowników, uwzględniając ustalenia dokonane
z zakładowymi organizacjami związkowymi w toku negocjacji nad zawarciem
porozumienia.
5. Przepisy ust. 3 i 4 nie mają zastosowania, gdy tryb dokonania działań
dotyczących warunków zatrudnienia pracowników, jakie
zamierza podjąć pracodawca, określają odrębne przepisy.
Art. 27. 1. Ustalanie zasad wykorzystania zakładowego funduszu świadczeń
socjalnych, w tym podział środków z tego funduszu na poszczególne cele i
rodzaje działalności, ustala pracodawca w regulaminie uzgodnionym z zakładową
organizacją związkową.
2. Przyznawanie pracownikom świadczeń z funduszu, o którym mowa w ust. 1, dokonywane jest w uzgodnieniu z zakładową
organizacją związkową.
3. Regulaminy nagród i premiowania są ustalane i zmieniane w uzgodnieniu z
zakładową organizacją związkową; dotyczy to również zasad podziału środków na
wynagrodzenia dla pracowników zatrudnionych w państwowej jednostce sfery
budżetowej.
4. (skreślony).
Art. 28. Pracodawca jest obowiązany udzielić na żądanie związku zawodowego
informacji niezbędnych do prowadzenia działalności związkowej, w szczególności
informacji dotyczących warunków pracy i zasad wynagradzania.
Art. 29. 1. W razie uzasadnionego podejrzenia, że w zakładzie pracy występuje
zagrożenie dla życia lub zdrowia pracowników, zakładowa organizacja związkowa
może wystąpić do pracodawcy z wnioskiem o przeprowadzenie odpowiednich badań,
zawiadamiając o tym równocześnie właściwego okręgowego inspektora pracy.
Pracodawca jest obowiązany w terminie 14 dni od dnia otrzymania wniosku
zawiadomić zakładową organizację związkową o swoim stanowisku. W razie
przeprowadzenia badań, pracodawca udostępnia ich wyniki zakładowej organizacji
związkowej wraz z informacją o sposobie i terminie usunięcia stwierdzonego
zagrożenia.
2. Zawiadomienie zakładowej organizacji związkowej o odrzuceniu wniosku, o
którym mowa w ust. 1, lub niezajęcie
przez pracodawcę stanowiska wobec tego wniosku w terminie 14 dni od dnia jego
złożenia upoważnia zakładową organizację związkową do przeprowadzenia
niezbędnych badań na koszt pracodawcy. O zamiarze podjęcia badań, ich zakresie
oraz przewidywanych kosztach zakładowa organizacja związkowa zawiadamia
pracodawcę na piśmie z co najmniej 14-dniowym
wyprzedzeniem.
3. Pracodawca może w terminie 7 dni od dnia otrzymania zawiadomienia, o którym
mowa w ust. 2, zwrócić się do właściwego okręgowego
inspektora pracy o ustalenie celowości zamierzonych badań lub ich niezbędnego
zakresu. Przeprowadzenie badań wbrew stanowisku inspektora pracy zwalnia
pracodawcę z obowiązku pokrycia kosztów tych badań.
Art. 30. 1. W zakładzie pracy, w którym działa więcej niż jedna organizacja
związkowa, każda z nich broni praw i reprezentuje
interesy swych członków.
2. Pracownik niezrzeszony w związku zawodowym ma
prawo do obrony swoich praw na zasadach dotyczących
pracowników będących członkami związku, jeżeli wybrana przez niego zakładowa
organizacja związkowa wyrazi zgodę na obronę jego praw pracowniczych.
21. W indywidualnych sprawach ze stosunku pracy, w których
przepisy prawa pracy zobowiązują pracodawcę do współdziałania z zakładową
organizacją związkową, pracodawca jest obowiązany zwrócić się do tej
organizacji o informację o pracownikach korzystających z jej obrony, zgodnie z
przepisami ust. 1 i 2. Nieudzielenie tej informacji w
ciągu 5 dni zwalnia pracodawcę od obowiązku współdziałania z zakładową organizacją
związkową w sprawach dotyczących tych pracowników.
3. W sprawach dotyczących zbiorowych praw i interesów
pracowników organizacje związkowe mogą tworzyć wspólną reprezentację związkową.
4. W sprawach wymagających zawarcia porozumienia lub uzgodnienia stanowiska z
organizacjami związkowymi, organizacje te przedstawiają wspólnie uzgodnione
stanowisko. Sposób ustalania i przedstawiania tego stanowiska przez każdorazowo
wyłanianą do tych spraw wspólną reprezentację związkową określa porozumienie
zawarte przez organizacje związkowe.
5. Jeżeli w sprawie ustalenia regulaminu wynagradzania, regulaminów nagród i
premiowania, regulaminu zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, planu
urlopów lub regulaminu pracy, a także okresów rozliczeniowych, o których mowa w
art. 129 § 2 i art. 135 § 2 i 3 Kodeksu pracy, oraz wykazu prac,
o którym mowa w art. 1517 § 4 Kodeksu pracy, organizacje związkowe albo
organizacje związkowe reprezentatywne w rozumieniu art. 24125a Kodeksu pracy
nie przedstawią wspólnie uzgodnionego stanowiska w terminie 30 dni, decyzje w
tych sprawach podejmuje pracodawca, po rozpatrzeniu odrębnych stanowisk
organizacji związkowych.
6. (skreślony).
Art. 31. 1. Prawo do zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy na okres kadencji
w zarządzie zakładowej organizacji związkowej przysługuje:
1) częściowo jednemu pracownikowi w miesięcznym wymiarze godzin równym liczbie członków zatrudnionych w zakładzie pracy, gdy
ich liczba jest mniejsza od 150,
2) jednemu pracownikowi, gdy związek liczy od 150 do 500 członków zatrudnionych
w zakładzie pracy,
3) dwom pracownikom, gdy związek liczy od 501 do 1000 członków zatrudnionych w
zakładzie pracy,
4) trzem pracownikom, gdy związek liczy od 1001 do 2000 członków zatrudnionych
w zakładzie pracy,
5) kolejnemu pracownikowi za każdy rozpoczęty nowy tysiąc, gdy zakładowa
organizacja związkowa liczy ponad 2000 członków zatrudnionych w zakładzie
pracy,
6) w niepełnym wymiarze godzin i wtedy może ono być udzielane
większej liczbie pracowników, zgodnie z zasadami zawartymi w punktach
poprzedzających.
2. W zależności od wniosku zarządu zakładowej organizacji związkowej zwolnienia
od pracy, o których mowa w ust. 1, udzielane są z
zachowaniem prawa do wynagrodzenia lub bezpłatnie. Rada Ministrów określi, w
drodze rozporządzenia, tryb udzielania zwolnień od pracy oraz zakres uprawnień
przysługujących pracownikowi w czasie tych zwolnień.
3. Pracownik ma prawo do zwolnienia od pracy zawodowej z zachowaniem prawa do
wynagrodzenia na czas niezbędny do wykonania doraźnej czynności wynikającej z
jego funkcji związkowej, jeżeli czynność ta nie może być wykonana w czasie
wolnym od pracy.
Art. 32. 1. Pracodawca bez zgody zarządu zakładowej organizacji związkowej nie
może:
1) wypowiedzieć ani rozwiązać stosunku pracy z imiennie wskazanym uchwałą
zarządu jego członkiem lub z innym pracownikiem będącym członkiem danej
zakładowej organizacji związkowej, upoważnionym do reprezentowania tej
organizacji wobec pracodawcy albo organu lub osoby dokonującej za pracodawcę
czynności w sprawach z zakresu prawa pracy,
2) zmienić jednostronnie warunków pracy lub płacy na niekorzyść pracownika, o
którym mowa w pkt 1
- z wyjątkiem gdy dopuszczają to odrębne przepisy.
2. Ochrona, o której mowa w ust. 1, przysługuje przez
okres określony uchwałą zarządu, a po jego upływie - dodatkowo przez czas
odpowiadający połowie okresu określonego uchwałą, nie dłużej jednak niż rok po
jego upływie.
3. Zarząd zakładowej organizacji związkowej, reprezentatywnej w rozumieniu art.
24125a Kodeksu pracy, wskazuje pracodawcy pracowników podlegających ochronie
przewidzianej w ust. 1, w liczbie nie większej niż liczba osób stanowiących
kadrę kierowniczą w zakładzie pracy albo liczba pracowników
ustalona zgodnie z ust. 4.
4. Zarząd zakładowej organizacji związkowej, o której mowa w ust. 3,
zrzeszającej do 20 członków ma prawo wskazać pracodawcy 2 pracowników
podlegających ochronie przewidzianej w ust.
1) po jednym pracowniku na każde rozpoczęte 10 członków tej organizacji
będących pracownikami, w przedziale od 21 do 50 tych członków,
2) po jednym pracowniku na każde rozpoczęte 20
członków tej organizacji będących pracownikami, w przedziale od 51 do 150 tych
członków,
3) po jednym pracowniku na każde rozpoczęte 30 członków tej organizacji
będących pracownikami, w przedziale od 151 do 300 tych członków,
4) po jednym pracowniku na każde rozpoczęte 40 członków tej organizacji
będących pracownikami, w przedziale od 301 do 500 tych członków,
5) po jednym pracowniku na każde rozpoczęte 50 członków tej organizacji
będących pracownikami, w przedziale powyżej 500 tych członków.
5. Osobami stanowiącymi kadrę kierowniczą w zakładzie pracy, o których mowa w
ust. 3, są kierujący jednoosobowo zakładem pracy i ich zastępcy albo wchodzący
w skład kolegialnego organu zarządzającego zakładem
pracy, a także inne osoby wyznaczone do dokonywania za pracodawcę czynności w
sprawach z zakresu prawa pracy.
6. Ochrona przewidziana w ust. 1, w zakładowej organizacji związkowej innej niż
wymieniona w ust. 3 i 4, przysługuje jednemu pracownikowi imiennie wskazanemu uchwałą zarządu tej organizacji.
7. Ochrona przewidziana w ust. 1 przysługuje, przez okres 6 miesięcy od dnia
utworzenia komitetu założycielskiego zakładowej organizacji związkowej, nie
więcej niż trzem pracownikom imiennie wskazanym uchwałą
komitetu założycielskiego.
8. W przypadku gdy właściwy organ nie dokona
wskazania, o którym mowa w ust. 3, 4, 6 albo 7, ochrona przewidziana w ust. 1
przysługuje - w okresie do dokonania wskazania - odpowiednio przewodniczącemu
zakładowej organizacji związkowej bądź przewodniczącemu komitetu
założycielskiego.
9. Ochrona przewidziana w ust. 1 przysługuje
pracownikowi pełniącemu z wyboru funkcję związkową poza zakładową organizacją
związkową, korzystającemu u pracodawcy z urlopu bezpłatnego lub ze zwolnienia z
obowiązku świadczenia pracy. Ochrona przysługuje w okresie tego urlopu lub
zwolnienia oraz przez rok po upływie tego okresu. Zgodę, o której mowa w ust. 1, wyraża właściwy statutowo organ organizacji
związkowej, w której pracownik pełni albo pełnił tę funkcję.
10. Minister właściwy do spraw pracy określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe
zasady i tryb:
1) powiadamiania przez pracodawcę zarządu zakładowej organizacji związkowej o
liczbie osób stanowiących kadrę kierowniczą w zakładzie pracy, o której mowa w ust. 5,
2) wskazywania przez zarząd oraz komitet założycielski zakładowej organizacji
związkowej pracowników podlegających ochronie przewidzianej w ust.
Art. 33. 1.Pracodawca, na warunkach określonych w umowie, jest obowiązany
udostępnić zakładowej organizacji związkowej pomieszczenia i urządzenia
techniczne niezbędne do wykonywania działalności związkowej w zakładzie pracy.
2. Zakładowej organizacji związkowej oraz pracodawcy przysługuje prawo
wystąpienia do sądu pracy z roszczeniem wynikającym z niewykonania lub
nienależytego wykonania umowy, o której mowa w ust. 1.
3. Jeżeli warunki udostępniania organizacji związkowej pomieszczeń i
urządzeń technicznych określają postanowienia układu zbiorowego pracy, prawo
wystąpienia z roszczeniem, o którym mowa w ust. 2, przysługuje pracodawcy lub
każdej z organizacji związkowych, której postanowienia te dotyczą.
4. Do postępowania w sprawach, o których mowa w ust. 2
i 3, stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania cywilnego o
postępowaniu z zakresu prawa pracy.
Art. 331. 1. Pracodawca, na pisemny wniosek zakładowej organizacji
związkowej i za pisemną zgodą pracownika, jest obowiązany pobierać z
wynagrodzenia pracownika składkę związkową w zadeklarowanej przez niego
wysokości.
2. Pracodawca jest obowiązany niezwłocznie przekazywać kwoty pobranych składek
związkowych na rachunek bankowy wskazany przez zakładową organizację związkową.
Art. 34. 1. Przepisy art. 251-331 stosuje się do międzyzakładowej organizacji
związkowej obejmującej swoim działaniem pracodawcę, z zastrzeżeniem ust. 2 oraz
art. 341 i 342.
2. Przy ustalaniu liczby członków, o której mowa w art. 251 ust. 1,
oraz prawa do zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy, o
którym mowa w art. 31 ust. 1, uwzględnia się liczbę członków
międzyzakładowej organizacji związkowej zatrudnionych u wszystkich pracodawców
objętych działaniem tej organizacji.
Art. 341. 1.
1) z obowiązku świadczenia pracy na okres kadencji w zarządzie międzyzakładowej
organizacji związkowej - na podstawie art. 31 ust. 1 w związku z art. 34 ust.
2,
2) od pracy zawodowej z zachowaniem prawa do wynagrodzenia - na podstawie art.
31 ust. 3,
odpowiednio do udziału liczby członków tej organizacji zatrudnionych u danego
pracodawcy w łącznej liczbie członków tej organizacji zatrudnionych u
wszystkich pracodawców objętych działaniem tej organizacji - w przeliczeniu na
pełny wymiar czasu pracy.
2. Zarząd międzyzakładowej organizacji związkowej przedstawia pracodawcy, który
zwolni pracownika lub pracowników z obowiązku świadczenia pracy lub od pracy
zawodowej z zachowaniem prawa do wynagrodzenia, informacje o liczbie członków tej
organizacji zatrudnionych u wszystkich pracodawców objętych działaniem tej
organizacji oraz u każdego z tych pracodawców - w przeliczeniu na pełny wymiar
czasu pracy, według stanu na ostatni dzień miesiąca.
3. Zarząd międzyzakładowej organizacji związkowej przedstawia informacje, o
których mowa w ust. 2, w terminie do 10 dnia miesiąca
następującego po miesiącu, w którym nastąpiło zwolnienie pracownika lub
pracowników z obowiązku świadczenia pracy lub od pracy zawodowej z zachowaniem
prawa do wynagrodzenia.
4. Sposób i tryb ponoszenia kosztów, o których mowa w ust.
1, określa każdy pracodawca, który zwolni pracownika lub pracowników z
obowiązku świadczenia pracy lub od pracy zawodowej z zachowaniem prawa do
wynagrodzenia, w zakresie dotyczącym kosztów związanych z zatrudnianiem tego
pracownika lub tych pracowników.
Art. 342. 1. Zarząd międzyzakładowej organizacji związkowej, która w co najmniej jednym zakładzie pracy objętym jej
działaniem zrzesza pracowników w liczbie wymaganej do uzyskania statusu organizacji
reprezentatywnej w rozumieniu art. 24125a Kodeksu pracy, może wskazać
pracowników podlegających ochronie przewidzianej w art. 32 ust. 1:
1) w liczbie ustalonej zgodnie z art. 32 ust. 3 albo 4 lub
2) w liczbie ustalonej zgodnie z art. 32 ust. 3 albo 4 w jednym zakładzie pracy
wskazanym przez tę organizację spośród zakładów pracy objętych jej działaniem,
w którym ta organizacja zrzesza pracowników w liczbie wymaganej do uzyskania
statusu organizacji reprezentatywnej w rozumieniu art. 24125a Kodeksu pracy,
powiększonej o liczbę pozostałych zakładów pracy objętych działaniem tej organizacji, w których jest zatrudnionych co najmniej 10
pracowników będących jej członkami.
2. W przypadku gdy międzyzakładowa organizacja
związkowa w żadnym zakładzie pracy z objętych jej działaniem nie zrzesza liczby
pracowników wymaganej do uzyskania statusu organizacji reprezentatywnej w
rozumieniu art. 24125a Kodeksu pracy, liczba pracowników podlegających ochronie
przewidzianej w art. 32 ust. 1 nie może być większa od liczby zakładów pracy
objętych działaniem tej organizacji, które zatrudniają co najmniej 10
pracowników będących jej członkami.
Rozdział 5
Odpowiedzialność za naruszenie przepisów ustawy
Art. 35. 1. Kto w związku z zajmowanym
stanowiskiem lub pełnioną funkcją:
1) przeszkadza w utworzeniu zgodnie z prawem organizacji związkowej,
2) utrudnia wykonywanie działalności związkowej prowadzonej zgodnie z
przepisami ustawy,
3) dyskryminuje pracownika z powodu przynależności do związku zawodowego,
pozostawania poza związkiem zawodowym lub wykonywania funkcji związkowej,
4) nie dopełnia obowiązków określonych w art. 261, 331 i 341
- podlega grzywnie albo karze ograniczenia wolności.
2. Tej samej karze podlega ten, kto w związku z pełnioną funkcją związkową
kieruje działalnością sprzeczną z ustawą.
3. Odpowiedzialność za kierowanie nielegalnym strajkiem określa ustawa o
rozwiązywaniu sporów zbiorowych.
Art. 36. 1. Sąd rejestrowy w razie stwierdzenia, że organ związku zawodowego
prowadzi działalność sprzeczną z ustawą, wyznacza termin co
najmniej 14 dni na dostosowanie działalności tego organu do obowiązującego
prawa. Postępowanie wszczyna się na wniosek właściwego prokuratora wojewódzkiego .
2. W razie bezskutecznego upływu terminu przewidzianego w ust. 1, sąd rejestrowy może:
1) orzec grzywnę wobec poszczególnych członków organu związkowego w wysokości
określonej w art. 163 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego,
2) wyznaczyć władzom związku termin przeprowadzenia nowych wyborów do organu
związku wymienionego w ust. 1, pod rygorem zawieszenia działalności tego
organu.
3. Jeżeli środki określone w ust. 2 okażą się
bezskuteczne, sąd rejestrowy, na wniosek Ministra Sprawiedliwości, orzeka o
skreśleniu związku zawodowego z rejestru. Od tego orzeczenia przysługuje apelacja.
4. Do spraw, o których mowa w ust. 1-3, stosuje się
odpowiednio art. 18.
5. Związek zawodowy skreślony prawomocnym orzeczeniem z rejestru w myśl ust. 3
jest obowiązany niezwłocznie zaprzestać swej działalności, a w terminie
najpóźniej trzech miesięcy od uprawomocnienia się tego orzeczenia dokonać
swojej likwidacji w sposób przewidziany w statucie.
Rozdział 6
Przepisy szczególne
Art. 37. Spory między związkami zawodowymi a
pracodawcami i ich organizacjami dotyczące interesów
pracowniczych rozwiązywane są na zasadach określonych w odrębnej ustawie.
Art. 38. Przepisy ustawy dotyczące związków zawodowych stosuje się odpowiednio
do organizacji związkowych, o których mowa w art. 11
ust. 1 i 2, z wyłączeniem przepisu art. 12 ust. 1 w części dotyczącej liczby
założycieli związku, a w części dotyczącej liczby członków związku przepisu
art. 17 ust. 1 pkt 3.
Art. 39. 1. W zakładach pracy mogą być tworzone pracownicze kasy
zapomogowo-pożyczkowe, których członkami mogą być pracownicy, emeryci i
renciści bez względu na przynależność związkową. Nadzór społeczny nad tymi
kasami sprawują związki zawodowe.
2. (utracił moc)
3. (utracił moc)
4. (utracił moc)
5. Rada Ministrów określi w drodze rozporządzenia szczegółowe zasady
organizowania i działania kas, o których mowa w ust.
1, obowiązki zakładów pracy w tym zakresie.
Rozdział 7
Zmiany w przepisach obowiązujących oraz
przepisy przejściowe i końcowe
Art. 40. (pominięty).
Art. 41. (pominięty).
Art. 42. (pominięty).
Art. 43. (pominięty).
Art. 44. (pominięty).
Art. 45. (pominięty).
Art. 46. Rejestracja organizacji związkowych dokonana przed dniem wejścia w
życie ustawy zachowuje moc prawną.
Art. 47. (pominięty).
Art. 48. 1. Traci moc ustawa z dnia 8 października 1982 r. o związkach
zawodowych (Dz. U. z 1985 r. Nr 54, poz. 277, z 1988
r. Nr 11, poz. 84, z 1989 r. Nr 20, poz. 105 i z 1990 r. Nr 30, poz. 179).
2. Do czasu wydania rozporządzenia Rady Ministrów, o którym mowa w art. 39 ust.
5 niniejszej ustawy, pozostają w mocy przepisy wydane na podstawie art. 58
ustawy wymienionej w ust. 1.
Art. 49. Ustawa wchodzi w życie po upływie 30 dni od dnia ogłoszenia.